Thứ Ba, 29 tháng 5, 2012

Sepa leciono (daŭrigota 4)

Kiel ĝuste uzi la rilatajn vortojn? 
(Sử dụng từ quan hệ như thế nào?)

Klarigo (Định nghĩa)
La korelativaj ki-vortoj estas uzataj ankaŭ kiel rilataj (interrilataj) vortoj. Ili anstataŭas substantivon aŭ pronomon de la ĉeffrazo, aŭ eĉ la tutan ideon de tiu frazo kaj kunligas al tiu ĉeffrazo la subfrazon, kiun ili enkondukas. (Các từ nghi vấn bắt đầu bằng chữ ki- cũng được sử dụng như từ quan hệ. Chúng thay thế cho  danh từ hoặc đại từ ở vế trước hoặc thậm chí trọn vẹn ý của vế đó và nối vế chính với vế phụ mà chúng giới thiệu.)

Kiu
Ĝi anstataŭas antaŭe esprimitan substantivon aŭ pronomon kaj kutime estas uzata por difinitaj personoj aŭ aĵoj. (Từ này thay cho danh từ, hoặc đại từ đứng trước chỉ người hoặc vật.)
Ekzemploj
- Mi vidis knabon, kiu manĝis torton. (pie, tart)
- Ŝi aĉetis la plej belan robon, kiu estis en la vendejo.  

Kiam kiu rolas kiel objekto en la subfrazo, al ĝi aldoniĝas la finaĵo -n. (Khi từ này là tân ngữ ở vế phụ, phải thêm hậu tố -n.)
Ekzemploj
- La filmo, kiun ni spektis hieraŭ, estis tre interesa.  (watched)
- Montru al mi la libron, kiun vi ĵus aĉetis.  

La finaĵo -j montras pluralon. (Hậu tố -j chỉ số nhiều)
Ekzemploj
- Mi vidis knabojn, kiuj manĝis torton.  
- Montru al mi la librojn, kiujn vi ĵus aĉetis.  

Kio
Ĝi estas uzata por anstataŭi la ideon de la ĉeffrazo aŭ por prezenti sendifinan aferon. (Từ này được sử dụng để thay thế cho ý của câu chính hoặc dùng trong trường hợp không xác định)
Ekzemploj
- Tio, pri kio li parolis, ŝajnis nekredebla.  (seemed) (ko chính đáng)
- Mi tre bone scias, kio ĝojigas vin. (make glad)

Kiam kio rolas kiel objekto en la subfrazo, al ĝi aldoniĝas la finaĵo -n. (Khi kio làm tân ngữ trong vế phụ, phải thêm hậu tố -n.)
Ekzemploj
- Mi faros ĉion, kion mi povos.  
- Vi rakontis al mi ion, kion mi neniam forgesos.  

Kies
Ĝi enkondukas subfrazon, kiu montras posedon aŭ apartenon. (Từ này được dùng chỉ sự sở hữu.) 
Ekzemploj
- Ĉi tien venos kantistoj, kies kantoj estas tre popularaj. (To here will come singers, whose songs are very popular.)
- La knabino, kies haroj estas tre belaj, venis al mia frato.  

Kiam
Ĝi enkondukas subfrazon, kiu priskribas tempon. (Từ này dùng để chỉ thời gian)
Ekzemploj
- En tiu tempo, kiam mi manĝis, ŝi televidis.  
- Kiam mi venis al li, li dormis.  

Kie
Ĝi enkondukas subfrazon, kiu priskribas lokon. (Từ dùng để chỉ địa điểm)
Ekzemploj
- Mi volis resti tie, kie mi estis.  
- Apud tiu loko, kie li loĝas, estas granda arbaro. 

Kiam oni volas montri direkton, al kie aldoniĝas la finaĵo –n. (Khi muốn chỉ phương hướng chuyển động ta phải thêm hậu tố -n)
Ekzemplo
En tiu loko, kien mi venis, estis multe da homoj.  (a lot of)

Kia
Ĝi enkondukas subfrazon, kiu priskribas econ aŭ kvaliton. (Từ này được dùng mô tả chất lượng) 
Ekzemploj
- Li estis tia, kia mi volis, ke li estu.  
- Hodiaŭ ne estas tia bela tago, kia estis hieraŭ.  

Kiam kia rolas kiel objekto en la subfrazo, al ĝi aldoniĝas la finaĵo -n. (Khi kia là tân ngữ ở vế phụ ta phải thêm hậu tố -n)
Ekzemplo
- Li manĝis tian bongustan viandon, kian li ankoraŭ neniam antaŭe manĝis. (tasty) (meat)

La finaĵo -j montras pluralon. (Hậu tố -j chỉ số nhiều)
Ekzemplo
- Mi aŭskultis tiajn kantojn, kiajn mi kutime neniam aŭskultas.  (custom, habit, way)

Kiel
Ĝi enkondukas subfrazon, kiu priskribas manieron aŭ gradon. (Từ này dùng mô tả cách thức hoặc mức độ)
Ekzemploj
- Neniam estos tiel, kiel estis antaŭe.  
- Li volis nin helpi tiel, kiel li povis.  

Kiom
Ĝi enkondukas subfrazon, kiu priskribas kvanton aŭ mezuron. (Từ này dùng mô tả định lượng hoặc sự đo lường)
Ekzemploj
- Manĝu tiom multe, kiom vi volas.  
- Mi donis al ili tiom da bombonoj, kiom mi havis. (candies)

Kial
Ĝi enkondukas subfrazon, kiu priskribas kaŭzon aŭ motivon. (Từ này dùng mô tả lý do hoặc động cơ)
Ekzemplo
- Unu el la ĉefaj kaŭzoj, kial homoj lernas Esperanton, estas tio, ke ĝi estas facile lernebla. 

Ekzercoj

Thứ Hai, 28 tháng 5, 2012

Sepa leciono (daŭrigota 3)

15.
Se la libro ne kostus tiom da mono, mi aĉetus gin.
Se vi farus tion, oni punus vin.
Se li promesus al mi ne fari ĝin denove, mi pardonus al li, sed li ne volas promesi.
Li faris multe pli bone, se li silentis.
Mi pli amus ŝin, se ŝi ne tiel multe plorus.
Se vi promesos al mi ne rediri ĝin, mi rakontos al vi la veron pri la afero.
Se mi havus mono, mi irus al la kongreso.
Se vi estus ĉi tie kun mi, mi estus tre feliĉa.
Se vi sendus ĝin, mi resendus ĝin post tri tagoj.

16.
Ni iros en la urbon.
Mi ripozis du horojn.
La kato saltis sur la tablon.
Tiu libro kostas mil dongojn.
Legu la paĝon sesdek- kvaran ĉe la ĉapitro tria.
Tiu viro estas du metrojn alta.
Vi parolis du horojn.
La lageto estas ducent metrojn longa, cent metrojn larĝa.
Kien vi kuras? Tien.
La domo havas tri etaĝojn.
Mi restos tri tagojn en Hanojo.
La aviadilo flugis super la urbon.

17.
Mia patro estas pli forta ol la via.
Li estas malpli inklina iri ol antaŭe.
Tiu infano ne havas tiom da ludiloj kiel mia frato.
F-ino Lan estas tiel inteligenta kiel f-ino Mai.
Ŝi estas malpli feliĉa ol vi.
El tiuj du poŝtomarkoj, la pli beleta estas la verda.
El ĉiuj mia infanoj, Lan estas la plej diligenta.
Tiu estas la plej bela kato el ĉiuj.
Ju pli multe vi babilos, des pli longe vi devos atendi.
Ju pli ŝi kantas, des malpli ŝi plaĉas.

18.
Ĉiun mantenon je la sepa mia vekhorloĝo snoras, kaj mi levas min el la lito.
Mi iras en la lavejon, lavas kaj razas min, kaj tiam mi reiras en la dormoĉambron por vesti min. 
Kiam mi vestis min, mi iras malsupren por matenmanĝi.
Je la oka mi trafas la trajnon, kaj iras en la urbon, kie mi laboras ĝis la kvina kaj tridek.
En la vespero mi faras diverajn aferojn.
Iafoje mi sidas hejme kaj legas, aŭ aŭskultas la radion.
Alifoje mi vizitas la kinejon kun amiko – precipe en vintro – aŭ la Esperanto-klubon.
En la printempo kaj somero mi laboras en mia ĝardeno, kie mi kultivas legomojn, terpomojn, brasikojn, fabojn, kaj fazeolojn, pizojn kaj diversajn fruktojn.
Mi tre amas fruktojn, kaj en mia parcelo mi havas pomarbojn, pirarbojn, prunarbojn kaj arbetojn de ribo.

Thứ Tư, 23 tháng 5, 2012

Sepa leciono (daŭrigota 2)

Memorindaj "reguloj"
Memorindaĵo                                 Ekzemplo
Kio?                                               Kio estas tio?
-o                                                   Tio estas lampo.
Kiu?                                               Kiu kantis?
Tiu -o.                                            Tiu knabino kantis.
La -o.                                             La belulino kantis. (beautiful woman)
[Persona pronomo]                        Mia fratino kantis.
[Nomo]                                          Ana kantis.
Kia?                                              Kia estis la vetero? (weather)
-a                                                    La vetero estis bona.
Kiel?                                              Kiel ŝi kuris?
-e                                                     Ŝi kuris rapide.
Kiam?                                            Kiam vi venos?
-e.                                                    Mi venos vespere.                              
[Dato]                                            Mi venos la 15an de marto.
[Tempoindiko]                               Mi venos je la tria tridek.
[Tempoadverbo]                             Mi venos morgaŭ.
Kie?                                                Kie vi estas?
-e                                                     Mi estas hejme.
[Prepozicio]                                    Mi estas en la lernejo.
Kien?                                              Kien vi iros?
al                                                      Mi iros al la urbo.
el                                                      Mi iros el la domo.
ĝis                                                    Mi iros ĝis la lago. (lake)
-en                                                    Mi iros dekstren. (to the right)
[Prepozicio kiu mem ne montras direkton] + -n
                                                         Mi iros en la domon.
[Demandovorto] + -i?                   Kion fari? / Ĉu forĵeti ĝin? (throw away)
[Demandovorto] + [persona pronomo] + -u?
                                                         Kion mi faru? / Ĉu mi forĵetu ĝin?
-n                                                     -n
Objekto                                             Ana fotas hundon.
Direkto                                             Mi iras en la ĉambron.
Anstataŭ prepozicio                       (dum tri horoj / je 20 metroj)
     Tempo                                         Pluvis tri horojn. (It rained)
     Mezuro                                       Mi estas 20 metrojn for de vi. (I'm 20 metres away from you.)
Sen -n                                              Sen -n
Esti                                                  Li estas laboristo.
Okazi                                               Okazas nenio! (Nothing happens.)
Iĝi                                                    Ŝi fariĝos programisto. (will become)
Manki                                              Mankas tempo. (be lacking/mising)
Post prepozicio kiam ne temas pri direkto.
                                                         Mi iras en la ĉambro. (into)
Post prepozicio kiu mem montras direkton.
                                                         Mi iros el la ĉambro. (out of)

Thứ Hai, 7 tháng 5, 2012

Sepa leciono (daŭrigota 1)

14.
 Ha, envenu, s-ro Nam, mi tre ĝojas revidi vin.
Petu lin, ke li vizitu min morgaǔ je la deka.
Traduku, mi petas.
Aǔskultu! Mi kredas, ke via patro venas.
Kiam mi parolas, bone aǔskultu, kaj penu imiti min.
Ha, jen li estas.
Mi deziras, ke vi renkontu mian fraton.
Sendu al mi vian novan adreson, mi petas.
Bonvolu sendi al mi la libron baldaǔ.
La sinjoro petas, ke vi atendu ĉi tie.
Li estas la bankestro kaj mi deziras, ke vi estu tre afabla al li.

15.
Se la libro ne kostus tiom da mono, mi aĉetus ĝin.
Se vi farus tion, oni punus vin.
Se li promesus al mi ne fari ĝin denove, mi pardonus al li, sed li ne volas promesi.
Li faris multe pli bone, se li silentis.
Mi pli amus ŝin, se ŝi ne tiel multe plorus.
Se vi promesos al mi ne rediri ĝin, mi rakontos al vi la veron pri la afero.
Se mi havus la monon, mi irus al la kongreso.
Se vi estus ĉi tie kun mi, mi estus tre feliĉa.
Se vi sendus ĝin, mi resendus ĝin post tri tagoj.

16.
Ni iros en la urbon.
Mi ripozis du horojn.
La kato saltis sur la tablon.
Tiu libro kostas mil dongojn.
Legu la paĝon sesdek-kvaran ĉe la ĉapitro tria.
Tiu viro estas du metrojn alta.
Vi parolis du horojn.
La lageto estas ducent metrojn longa, kaj cent metrojn larĝa.
Kien vi kuras? Tien.
La domo havas tri etaĝojn.
Mi restos tri tagojn en Hanojo.
La aviadilo flugis super la urbon.

17.
Mia patro estas pli forta ol la via.
Li estas mapli inklina iri ol antaǔe.
Tiu infano ne havas tiom da ludiloj kiel mia frato.
F-ino Lan estas tiel inteligenta kiel f-no Mai.
Ŝi estas malpli feliĉa ol vi.
El tiuj du poŝtmarkoj, la pli beleta estas la verda.
El ĉiuj miaj infanoj, Lan estas la plej diligenta.
Tiu estas la plej bela kanto el ĉiuj.
Ju pli multe vi babilos, des pli longe vi devos atendi.
Ju pli ŝi kantas, des malpli ŝi plaĉas.

Thứ Sáu, 4 tháng 5, 2012

Sepa leciono

9. 
Antaŭ monato mi renkontis mian korespondanton. Li estas Franco. Li estas bona Esperantisto. Kiam mi renkontis lin, mia amiko ekkonis min kaj ekkiis, “Jen li estas, saluton!” Lia edzino estis kun lin. Mia amiko estas instruisto kaj instruas sian lingvon kaj Esperanton en la lernejo. Lia edzino estas kantistino kaj ŝi kantas en la teatro. Ili estas tre afablaj homoj, kaj mi skribas al ili ĉiun monaton. Ili diris al mi, ke ili estas tre feliĉaj, ĉar ili venis al Ho Chi Minh urbo. Post jaro, kiam mi havos mian ferion, mi vizitos ilin en ilia lando.

10.
Kiom da jarojn vi havas? Mi havas dudek tri jarojn. La tridekan de Aprilo de la jaro mil naŭcent sepdek-kvina estas historia dato en mia lando. La trajno ekiras je la naŭa kaj dek minutoj en la mateno. Mi renkontos vin Vendredon je kvin post la tria antaŭ la teatro. Kiom da monojn vi volas por la aŭtomobilo? Ĉu vi vizitis min en la lasta semajno? Ni faras la taskojn kvarope. La kvarono de cent estas dudek kvin, sed la duoblo estas ducent. S-ro Minh parolados en la radio hodiaŭ je dekkvin minutoj antaŭ la oka. Tiu knabino estas la dua infano de s-ro Nam. Kiom da fratojn vi havas?

11.
Mi lavas min. La knabinoj parolas inter si. S-ro Nam razis sin per la razilo antaŭ la spegulo. La infano maĝis sian matenmanĝon kaj iris al la lernejo. La lernantoj legas siajn librojn. F-ino Nga ricevis de sia korespondanto leteron en kiu li invitis ŝin al sia lando. Kion li faris pri sia mono? Bovinoj kaj ĉevaloj nutras sin per herbo. Mi mem faris ĝin. Ĉu vi vendis sian aŭtomobilon? Per tranĉilo ni tranĉas. La manĝiloj jam estis sur la tablo kaj ni eksidis. Sur la skribtablo estis skribpapero kaj skribiloj. Mia fratino estas ekskantistino en tiu teatro.

12.
Vi tre bone faris la taskon, mi gratulas vin. La lernanto brile tradukis la leteron. Mi estos hejme morgaŭ je la sesa horo. La trajnoj iras ĉiu hore. La studentoj faras progreson ĉiu semajne. Morgaŭ matene ni iros per la frua trajno al Hanojo. La infano estas ankaŭ juna kaj ne komprenas la aferon. F-ino Lan bele aranĝis la florojn sur la tablo. Ni frue iris al niaj litoj kaj la postan matenon ankaŭ frue ekiris. La urbano skribas, la kamparano rikoltas. La urbestro estas la patro de la lernejestro.

13. 
 Mi multe studas, ĉar mi deziras povi bone uzi la ligvon. Vi ne devas veni se vi ne volas. Mi kuntime iras en la urbon sabate por butikumi. Infanoj, vi devas ne tuŝi tion. Dum la vespero ŝi restis hejme por legi siajn leterojn kaj skribi al siaj Esperantistaj korespondantoj. La infanoj povas nun vesti sin tio tre helpas ilian patrinon. Krom estis malafabla al ni, li ankaŭ lasis nin atendi longan tempon. Antaŭ ol vojaĝi eksterlandon estas necese akiri pasporton. Mia nomo estas Ly. Kiel oni nomas vin?